Adriaan de Grote
De drie historisch-ste interviews
Vandaag, 29 januari 2026. Ik zet zomaar even drie punten achter elkaar; Het legendarische tv-programma Zomergasten stopt, de roman Alles voor de reis is een onverbiddelijke bestseller en met de Poëzieweek nu en de Boekenweek straks missen we een gezaghebbend of invloedrijk boekenprogramma op de tv.
Adriaan van Dis deed het allemaal: Zomergasten-interviewer zonder gelijke, schrijver van een boek dat nu iedereen wil lezen en nog steeds recordhouder beste boekenprogramma ooit; ‘Hier is.. Adriaan van Dis….’
De dag dat Adriaan van Dis mijn tafelheer werd in De Wereld Draait Door, en we dus nevengeschikt ons best deden om er iets van te maken, was voor mij een onwerkelijke feestdag. Ik zag me als studentje nog zo zitten, in 1983, op mijn poef genageld. We keken naar Adriaans allereerste uitzending. Met als gast Charlotte Mutsaers die woorden heel snel achterstevoren kon zeggen. En ik dacht ook zong.
En een van de meest eervolle filialen van ons programma DWDD was dat we samen met Adriaan ‘Hier is… Adriaan van Dis’ mochten laten herleven. Ellen Jens regisseerde, het oude succes-cluppie was weer bij elkaar geroepen. We keken Adriaan op de vingers. Glaasje water, das strikken, nog even wat citaten checken, en daar stapte hij door de vitrage naar zijn tafel. Applaus. Nog niet zitten, rechte rug, blik in de camera en een volzin of vijf later: “Dames en heren Stephen Fry! Hilary Mantel! Yuval Noah Harari!” Ze kwamen allemaal.
Veel van zijn gasten van het eerste uur zijn gaan hemelen. Net als vorig jaar Adriaans geliefde Ellen Jens. Als dierbare herinnering:
Top 3 interviews Hier is Adriaan van Dis….
1. W.F. Hermans, in 1985.
Een battle. Een intellectuele worstelpartij. Of moet ik eerst maar eens uitleggen wie W.F. Hermans is? Wie leest hem nog? Hij was één van de Grote Drie; W.F. Hermans, Harry Mulisch en Gerard Reve. Hermans schreef klassiekers als Nooit meer slapen en De Donkere Kamer van Damocles. Hermans is nurks, een scherpe polemist die zich weinig aantrekt van de heersende mores. En Van Dis is niet bang. Inzet: Hermans ging naar Zuid-Afrika om studenten Nederlands te ontmoeten. In tijden van Apartheid en culturele boycot. Het begint met een harde hoestbui.
2. Charlotte Mutsaers (1983)
De allereerste uitzending van “Hier is.. Adriaan van Dis’ We zagen een spiksplinter nieuwe interviewer. Vol esprit. En een gast met humor. Beiden hebben onlangs een nieuw boek gepubliceerd. Drieënveertig jaar later.
3. Willem Oltmans, 1985
Hogeschool slapstick. Floret en botte bijl lagen allebei op tafel. We dit gezien heeft, vergeet het nooit meer. Om precies uit te leggen waar deze uitslaande brand begon, vraagt teveel alinea’s. Trefwoorden: Bouterse, prof. Alberda, ambassadeur Hoekman, Kennedy, Suriname, Soekarno, Sytse van der Zee. Aanleiding: Journalist Willem Oltmans schreef het eerste deel van zijn memoires. Oltmans; schitterende kop, stem van de boze buurman, zegt halverwege tegen Adriaan: “Maak dat je grootje wijs. Je kan opdonderen. Ik heb je helemaal niet nodig.” Adriaan knippert niet met zijn ogen. “Waarom valt u zo op gekleurde dictators?” En door.
Fijne dag!
Matthijs van Nieuwkerk