3 keer kijken naar Sonja
En dan proberen het net zo goed te doen
Sonja Barend kreeg een mooie uitvaart gisteren op tv. De geweldige historische fragmenten maakten alle woorden eigenlijk overbodig. Show don’t tell. Maar natuurlijk waren er ook persoonlijke herinneringen, kregen open deuren nog een extra zetje en had iedereen zijn eigen gloeiende oeuvre-recensie. Zoals dat gaat. Met een hoofdrol voor de altijd soevereine (en geestige) Hanneke Groenteman.
Sonja Barend was de onbetwiste aanvoerder van het Gilde der Tafelhoofden. Onze mater familias. Haar naam staat sinds 2009 in grote, rode, plastic letters op mijn schouw. Het was de allereerste Award. Hij werd gebracht door de fotograaf die mij ermee op de kiek moest zetten. ‘Cheese.’ En foetsie was de fotograaf alweer. Toen nog geen tafel met confetti en champagne, geen woorden van Sonja. Helemaal niet erg. Ik was er blij mee. Ik heb de naam Sonja Barend voor altijd knalrood in huis. Gisteren brandde er een kaarsje naast.
Je zou kunnen verdedigen dat bij zo’n groot meesterschap als dat van Sonja, de culturele dienstplicht hoort om het ‘vak’ door te geven aan leerlingen. Dat is bij de televisie lastiger dan bij een meubelmaker of een slager. Of liever, onmogelijk. Er zijn niet veel wetten, wel veel wegen naar Rome, en het meest betrouwbare kompas is je eigen gut feeling. Geef daar maar eens les in.
Dus als je tafelhoofd wil worden, of pardoes wordt, moet je kijken. Veel kijken naar anderen, naar voorgangers, naar collega’s in het buitenland; allemaal onbezoldigde docenten. En dus ook (terug)kijken naar Sonja. Dat deed ik zeker. Nou en of. En wat je dan bevalt, ga je proberen na te doen. De enige die het weet ben jij. Koppie dicht. Kijken of het lukt. Imitatio. Nu een brevet van armoede, bij de Grieken de hoogste vorm van eer.
3 keer met dank aan Sonja Barend
1. Het afstaan van je stoel.
Sonja stond ooit, in de hitte van een vrolijke tafel-fittie tussen Boudewijn Buch en Adelheid Roosen, haar troon af aan Buch. Veel vertoond fragment gisteren. Deze herinnering gaf mij de moed om tijdens eens DWDD-aflevering waarin Rafael van der Vaart onze slotgast was, aan de ernstig zieke Kunststof-presentatrice Jellie Brouwer, die ik in diezelfde uitzending sprak, te vragen of zij Rafael niet wilde interviewen. Dat wilde ze wel. Een stralende Jellie ging op mijn stoel zitten en stal de show.
2. De gewone(re) Nederlander
Wat ons gisteren ook werd ingepeperd; Sonja gaf veel ruimte aan de ‘gewone’ Nederlander. De tijden zijn inderdaad veranderd. De tafels zijn na Sonja vooral het domein van bekendere landgenoten; een vermeend kijkcijfer-dictaat, waar ik eerlijk gezegd ook niet helemaal ongevoelig voor was. Maar toen DWDD een boekenpanel in het leven riep, kozen wij voor boekhandelaren en niet voor bekende Nederlandse lezers. In de geest van Sonja Barend.
3. Stiltes
Voor dit examen ben ik zelden geslaagd, maar hoe vaak begon ik niet aan een gesprek met de opdracht: durf te wachten, denk aan Sonja. Ik wilde in die gesprekken niet de beste vraag, maar de beste pauze. Het vraagt veel lef. Zwijgen is een delicaat instrument in de interview-kist. Ik werd er door Oefening Baart Kunst wel ietsjes beter in, maar Sonja’s machtige wapen van de stilte heb ik nooit echt onder de knie gekregen.
Fijne dag!
Matthijs van Nieuwkerk