De 3 beste korte verhalen

1. Maarten Biesheuvel: Goede reis, Johannes

Lees nou zelf. Zo begint het verhaal Goede reis, Johannes. Het verhaal van een ketelbinkie. “Was hij nog maar eventjes in zijn bed blijven liggen, wat had je eraan om er zo vroeg uit te komen? Zelfs als het en belangrijke dag was. Twee uur eerder dan gewoonlijk is Johannes uit bed gekropen om de koffer nog eens na te kijken. Het is wel een oud koffertje, maar het kan er nog best mee door.”
Is deze Johannes niet al in 59 woorden het broertje van Kees de jongen? Zijn zij allebei niet zowat de belangrijkste jongens die ooit hebben bestaan? En hou je je hart niet vast voor deze Johannes? Hoe krijg je zoveel sentiment en zenuwen in één zin bij elkaar?

2. Tobias Wolff: Kogel in het brein

Amerikaanse grootmeester. Leeft nog. Zijn Bullit in the Brain heb ik denk ik wel twintig keer gelezen. Kogel in het brein. Hoofdpersoon Anders, een verbitterde literair criticus, staat te wachten in een rij als de bank waarin hij zich bevindt wordt beroofd. Anders is niet bang en begint de bankovervallers te jennen. Die waarschuwen hem, maar hij gaat door. Een van de overvallers schiet uiteindelijk een kogel door Anders’ hoofd. En dan beginnen de wonderlijke alinea’s waarin de vernietigende kogel, in de laatste seconden van Anders’ leven, herinneringen opent. Niet aan vrouw of kinderen, maar aan een zomerse honkbalmiddag uit zijn jeugd. En de ongrammaticale zin die een van de jongetjes die middag uitsprak: “Short’s the best position they is.” De allerlaatste woorden zingt Anders vlak voor zijn hemelvaart zachtjes voor zich uit: They is, they is, they is. Zoals Mulisch al zei: een schrijver moet het raadsel vergroten.

4. Roald Dahl: Mevrouw Bixby en de mantel van de kolonel

Natuurlijk uit Kiss Kiss, zijn verhalenbundel uit 1960. Vertaald: Op weg naar de hemel. Stond bij mijn ouders in de kast en het was een van de eerste grote-mensen-boeken die ik als kind las. Meesterlijke verhalen. Stuk voor stuk. Milde suspense, maar altijd met die weergaloze Dahl-twist. In Mevrouw Bixby en de mantel van de kolonel bedriegt iedereen iedereen, maar niemand kan verhaal halen. Waarom niet? Ik verklap niks. Ik gun iedereen die deze verhalen nog niet kent een onbevangen, hagelwitte lectuur.

Fijne dag!

Matthijs van Nieuwkerk

Delen

Sonja Barend was de onbetwiste aanvoerder van het Gilde der Tafelhoofden. Onze mater familias. Haar naam staat sinds 2009 in grote, rode, plastic letters op mijn schouw. Het was de allereerste Award. Hij werd gebracht door de fotograaf die mij ermee op de kiek moest zetten. ‘Cheese.’ En foetsie was de fotograaf alweer. Toen nog geen tafel met confetti en champagne, geen woorden van Sonja. Helemaal niet erg. Ik was er blij mee. Ik heb de naam Sonja Barend voor altijd knalrood in huis. Gisteren brandde er een kaarsje naast.

Je zou kunnen verdedigen dat bij zo’n groot meesterschap als dat van Sonja, de culturele dienstplicht hoort om het ‘vak’ door te geven aan leerlingen. Dat is bij de televisie lastiger dan bij een meubelmaker of een slager. Of liever, onmogelijk. Er zijn niet veel wetten, wel veel wegen naar Rome, en het meest betrouwbare kompas is je eigen gut feeling. Geef daar maar eens les in.
Dus als je tafelhoofd wil worden, of pardoes wordt, moet je kijken. Veel kijken naar anderen, naar voorgangers, naar collega’s in het buitenland; allemaal onbezoldigde docenten. En dus ook (terug)kijken naar Sonja. Dat deed ik zeker. Nou en of. En wat je dan bevalt, ga je proberen na te doen. De enige die het weet ben jij. Koppie dicht. Kijken of het lukt. Imitatio. Nu een brevet van armoede, bij de Grieken de hoogste vorm van eer.

3 keer met dank aan Sonja Barend

1. Het afstaan van je stoel.

Sonja stond ooit, in de hitte van een vrolijke tafel-fittie tussen Boudewijn Buch en Adelheid Roosen, haar troon af aan Buch. Veel vertoond fragment gisteren. Deze herinnering gaf mij de moed om tijdens eens DWDD-aflevering waarin Rafael van der Vaart onze slotgast was, aan de ernstig zieke Kunststof-presentatrice Jellie Brouwer, die ik in diezelfde uitzending sprak, te vragen of zij Rafael niet wilde interviewen. Dat wilde ze wel. Een stralende Jellie ging op mijn stoel zitten en stal de show.

2. De gewone(re) Nederlander

Wat ons gisteren ook werd ingepeperd; Sonja gaf veel ruimte aan de ‘gewone’ Nederlander. De tijden zijn inderdaad veranderd. De tafels zijn na Sonja vooral het domein van bekendere landgenoten; een vermeend kijkcijfer-dictaat, waar ik eerlijk gezegd ook niet helemaal ongevoelig voor was. Maar toen DWDD een boekenpanel in het leven riep, kozen wij voor boekhandelaren en niet voor bekende Nederlandse lezers. In de geest van Sonja Barend.

3. Stiltes

Voor dit examen ben ik zelden geslaagd, maar hoe vaak begon ik niet aan een gesprek met de opdracht: durf te wachten, denk aan Sonja. Ik wilde in die gesprekken niet de beste vraag, maar de beste pauze. Het vraagt veel lef. Zwijgen is een delicaat instrument in de interview-kist. Ik werd er door Oefening Baart Kunst wel ietsjes beter in, maar Sonja’s machtige wapen van de stilte heb ik nooit echt onder de knie gekregen.

Fijne dag!

Matthijs van Nieuwkerk

Delen

Korte inleiding: Gerry Mulligan (1927-1996) was de beste bariton-saxofonist van de jazz. Zette in de jaren vijftig samen met trompettist Chet Baker de west coast op stelten. Cool Jazz. Mooie jongens. Gerry had een fraaie crew cut. Hij speelde later met de allerbeste jan & alleman, formeerde trio’s, kwartetten, kwintetten, sextetten en een eigen Concert Jazz Band. En kreeg een baard. Ik zag Gerry met zijn big band op het North Sea Jazz festival ergens begin jaren negentig. Gerry had inmiddels een hagelwitte baard.
Hij oogde vermoeid, de days of wine & roses lagen achter hem, zoveel was duidelijk. Hij dirigeerde meer dan hij blies. Maar als hij die grote sax aan zijn mond zette, was de old magic er weer. Voor heel even. Een zoete echo uit vervlogen tijden.

Maar al lagen de beste platen en -concerten al een aantal sprankelende straten achter hem, toch heeft de Gerry-met-baard nog een paar erg mooie nummers gemaakt.

De 3 beste nummers van Gerry Mulligan, met baard

1. Etude for Franca (1990)

Allemachtig wat is dit mooi. Duurt maar twee minuten en dertig seconden. Gerry is dol op zijn vrouw, dat is duidelijk. Het is een ode aan haar, de Italiaanse actrice Franca Rosi.

2. Wave (1993)

Gerry samen met de Braziliaanse zangeres Jane Duboc. We denken bij Brasil al snel aan Astrud Gilberto en de sax van Stan Getz, en laten we dat zo houden, maar dit is werkelijk een formidabel alternatief.

3. Grand Tour (1972)

Grote band, en toch zo klein. Schitterende lyriek. Jazzrock klopte in die jaren op de deur. En Gerry bewoog een beetje mee, maar niet van harte. Deze oase op de plaat The Ace of Steam is echter wonderschoon.

Fijne dag!

Matthijs van Nieuwkerk

Delen

De 3 beste afleveringen van Chef’s Table.

1. Alain Passard

God in Frankrijk. L’Arpège heet zijn restaurant. In Parijs. Hij durfde het aan, met drie sterren op zijn muts, het vlees de keuken uit te kieperen en bijna geheel vegetarisch te gaan koken. Zelfmoord, schreven de culinaire pennetjes. Alain wist wat hij deed. De drie sterren zijn nooit in gevaar geweest. Na het zien van Chef’s Table boekte ik een tafel. Aan het eind van de lunch maakte mooie Alain een ere-rondje door de zaak. Daarbij gaf hij de heren een knikje en de dames een handkus. Dat wel.

2. Francis Mallmann

Eigenwijzere Argentijnen zijn er niet geboren. Houdt van vuur. Veel vuur. Achter een fornuis staat hij zelden. Hij spant liever een hele koe boven de vlammen van takkenbossen. Het liefst in de sneeuw. Het allerliefst in Patagonië. Spectaculaire cowboy. Als hij niet kookt, rookt hij een forse sigaar en leest hij de grote filosofen. Hij praat graag in raadselen over vrijheid, trouw en onrust. Maakt niet uit. Laat hem. Ik bezocht ooit in Miami een restaurant met de naam Mallmann groot op de gevel. Francis was er denk ik zes jaar daarvoor voor het laatst geweest. Waardeloze avond.

3. Massimo Bottura

De koning van Modena. Voor zijn Osteria Franciscana pakken smulpapen van over de hele wereld graag de koffers. Het is een reisje waard. Grappige man trouwens. En ik mag het zeggen want hij was een zeer vrolijke gast in DWDD, waar hij zijn greatest hit ‘Oops! I Dropped the Lemmon Tart’ demonstreerde. Humor op het bord. Man met een groot hart ook. Richtte ‘Food for Soul’ op, waarmee hij de voedselverspilling bestrijdt.

Fijne dag!

Matthijs van Nieuwkerk

PS: ik ben er de komende weken misschien ietsjes onregelmatiger vanwege de tournee met Sven en band. Maar ik doe mijn best, ik vind het veel te leuk. En jullie nieuwsgierigheid neemt nog steeds toe. Erg fijn. Dank.

Delen

Rudolf had die dag geluk. En geluk dwing je af, zegt tante Berta. Ach, schei toch uit. Rudolfs grootste triomf was niet De Traan maar De Maanlanding. In 1969. Baby Rudolf vroeg zich in de wieg al af hoeveel sterren er aan de hemel stonden. Hij werd regsisseur omdat er voor astronauten helaas te weinig werk was. In 1969 bouwde de jonge regisseur Rudolf in Hilversum zijn eigen jongenskamer na, gaf presentator Henk Terlingen de microfoon en schreef onvergetelijke tv-geschiedenis. Kijk naar het fantastische Polygoon-verslag van Rudolfs Maanlanding.

De 10 beste liedjes over de maan

1. REM: Man on the Moon (1992)

Een van de beste bands zingt zijn beste song. Een hommage aan de komiek Andy Kaufman. Maar dat voert nu misschien iets te ver. En over complottheorieën. “If you believed they put a man on the moon!?”

2. Astrud Gilberto: Fly Me To The Moon (1965)

Brasil. Onweerstaanbaar dreamy. En daarom mooier dan de uitvoering van Frank Sinatra. “Let me see what spring is like on Jupiter or Mars.” Fly Me To The Moon. Nummer uit 1954. De wereld moest nog vijftien jaar wachten.

3. The Three Degrees: Everybody Gets to Go to the Moon (1971)

Opwindende herrie. Gaan maanden voorbij dat je niet aan ze denkt, maar wat konden ze zingen deze drie. Dit nummer schitterde nog in de film The French Connection. Mooie nachtclubscène; Three Degrees op het podium, Gene Hackman aan de bar.

4. Neil Young: Harvest Moon (1992)

Een van zijn beste liedjes. Wonderschone, lome melodie. Zullen we altijd samen blijven dansen onder het maanlicht, vraagt Neil. Ja, waarom niet.

5. Audrey Hepburn: Moon River (1961)

Uit de film Breakfast at Tiffany’s. Iedereen heeft het gezongen, Andy Williams misschien nog wel het best, maar dit is de real thing. De hoofdrolspeelster zingt het zelf. Met die prachtige zin: “We’re after the same rainbow’s end, Waiting ‘round the bend, My huckleberry friend, Moon river and me.”

6. The Police: Walking on the Moon (1979)

Laat Sting maar bassen. Geweldige riff. Ik denk aan de discotheek Dansen bij Jansen in Amsterdam. Op dit nummer had ik een bepaald dansje ingestudeerd. (Dat gold ook voor het nummer On My Radio van The Selecter)

7. Radiohead: Sail to the Moon (2003)

Mooi slaapliedje. Thom Yorke zingt zijn zoontje toe: “Maybe you’ll be president, but know right from wrong. Or in the flood you’ll build an ark and sail us to the moon.” Zeil ons naar de maan.

8. Neil Diamond: Tennessee Moon (1996)

Neil leeft nog. Nog net. Dus laten wij niet vergeten wat een bergtop aan geweldige liedjes hij ons heeft gegeven. Natuurlijk, toen die violen erbij kwamen, gingen we een blokje om. Maar luister nou eens goed naar die stem. Neil met een clubje trouwe Nashville-soldaten.

9. Marianne Faithfull: No Moon in Paris (2018)

Zo intens verdrietig. Mijn hemel. Over verloren liefdes is veel gezongen, maar nog niet vaak met het touw al losjes in de hand. Lost in Paris. Hoe kunnen we haar helpen? Veel draaien, wonderschoon is het ook.

10. David Bowie: Space Oddity (1969)

Had misschien ook nummer 1 kunnen zijn. Het is maar net met welk been je uit bed stapt. Ach, David Bowie. Je kan hem soms zo missen. Even lekker schuilen bij David. Schuilen in schoonheid.

Fijn weekend!

Matthijs van Nieuwkerk

Delen

Maar vanavond, na meer dan vijftig jaar, ben ik weer terug in de kerk. En ik zal aan mijn lieve vader denken. Was de aria Erbarme dich niet de mooiste klassieke muziek die er ooit heeft geklonken? Ik denk het ook pap. En hoewel ik vanavond zal luisteren naar een schitterende alt, een vrouwenstem, waren wij het erover eens dat de smeekbede Erbarme dich toch het domein was van de counters, de mannen met de hoge, breekbare stemmen. De Verlossing leek zo, gek genoeg, toch iets dichterbij. We zijn deep down altijd godvrezende katholieke jongens gebleven.

Abonneer nu

De 3 beste Erbarme dich’s, countertenors

1. Andreas Scholl (Dirigent Philippe Herreweghe, 1999)

Hemels. Dat is het woord. De Duitser Andreas Scholl heeft de oer-Erbarme dich gezongen. Deze schoonheid doet pijn.

2. Philippe Jaroussky (Met violist Nemanja Radulovic, 2024)

Fransman. Jaroussky is een popster. Gillende fans als hij het podium oploopt. Zuiverder zingt niemand. En altijd is er de vraag: Jaroussky of toch Scholl?
Ik zeg Scholl. Zoals Leonard Cohen zong: “There is a crack in everything, that’s how the light gets in.”

3. Michael Chance (Dirigent John Elliot Gardener, 1988)

De warmste van de drie. Deze Matthäus van John Elliot Gardener heb ik het meest beluisterd. Michael Chance ken ik op mijn duimpje. Schitterend is het, maar hij heeft zijn zenuwen zo goed in bedwang. Dat is jammer.

Fijne dag!

Matthijs van Nieuwkerk

Delen

Er is na The Cats veel meer muziek in Volendam gemaakt, je kan er eigenlijk nooit kwaad op worden, maar we bellen elkaar niet op.
Tim Knol schrijft dat zijn liefde voor The Cats in Café Swaf in Hoorn is begonnen, waar Don’t waste your time uit de boxen schalde. Het werd zijn lievelingsnummer. Smaken verschillen - alleen professor Scherder weet waarom - dus ik geef hierbij met plezier mijn top 5. Dank je Tim! Keep up the very good work!

De 5 beste nummers van The Cats

1. Lea (1968)

Geen discussie. Geschreven na de dood van Cats-fan Lia Vertelman. Negentien jaar, auto-ongeluk. Bassist Arnold Mühren schreef het als eerbetoon. Eerst de violen, daarna doet hartverscheurende Piet de rest. ‘The memory of your smile that will never leave my mind.’ Nummer 1 in 1968.

2. What a Crazy Life (1966)

Vroege Cats. Doe je je ogen dicht hoor The Hollies. Dat The Cats de oversteek nooit echt hebben gemaakt is eigenlijk een wonder. Heimwee waarschijnlijk.

3. Don’t Waste Your Time (1971)

Piet Veerman schreef het en als je het ‘m vraagt zegt hij dat hij zich heeft laten inspireren door Pink Floyd. En nou ‘ie het zegt: er zit wel wat in. Luister maar. Piet zingt over ‘the sunny side of life’, de Floyds bespraken de ‘dark side of the moon.’ Familie.

4. Rock ‘N’ Roll (I gave you all the best years of my life) (1973)

Ideale auto-muziek. Een cover. Kevin Johnson schreef het. Een van de laatste hits van The Cats. Meezingen gaat vanzelf. ‘Sunny sunday’s’, lekkere alliteratie. Dat helpt ook.

5. Marian (1969)

Piet Veerman op z’n Veermans. Lekkere galm. We turen vanuit de haven naar de eindeloze einder. Meeuwen loeren op ons gebakken visje. En Piet maar zingen, lekker sloom, alsof er een druppie velpon tussen de woorden zit.

Fijne dag!

Matthijs van Nieuwkerk

Delen

De veelzijdigste is natuurlijk Stephen Fry. Klassieke slimmerik. Toen hij de hoofdrol speelde in de verfilming van De ontdekking van de hemel, zat hij op een ochtend koffie te drinken op een Amsterdams terras en antwoordde hij op de vraag hoe het mogelijk was dat hij De Volkskrant zat te lezen: “Well….actually, I’ve been here for already two weeks now.”

De bipolaire, manisch depressieve, briljante Fry was lang een enigma, maar inmiddels weten we dankzij door therapieën gestuwde openhartigheid meer.
Zijn biografie is niet alleen sunny side up. Verre van. Kilo’s junkieverdriet. Er meerde ooit een zeecontainer cocaïne in zijn leven aan, waarvan hij de vracht vervolgens keurig over de jaren heeft verdeeld.
Volgens mij is hij er bovenop. Older, sadder & wiser. Opdat wij niet vergeten:

3 maal Stephen Fry

1.

Een adjudant schreeuwt keihard in het gezicht van een soldaat; “I didn’t see you at the camouflage practice today!” Waarop de soldaat antwoordt: “Thank you, sir.”

2.

Twee kannibalen eten een clown op, zegt de ene kannibaal tegen de ander: “Do you think he tastes funny?”

3.

Fry houdt een boek omhoog. “Did you write this?” Laurie: “Jane Eyre? No that was Charlotte Brontë.” Fry: “Right. Well, I’d like to see her then please.” Laurie: “I’m afraid she’s no longer with us.” Fry: “I can hardly say I’m suprised.”

Fijne dag!
Matthijs van Nieuwkerk

Delen

Ja waarom?
Waarom wel Miles maar nooit Wynton? Waarom wel Harry Styles maar nooit Justin Timberlake? Waarom wel Taylor Swift maar nooit Katy Perry? Waarom wel George Michael maar nooit Michael Bublé? Waarom wel Kendrick Lamar maar nooit Jay-Z? Waarom wel Cleo Laine maar nooit Madeleine Peyroux? Waarom wel Mick Jagger maar nooit Steven Tyler? Waarom wel Juliette Greco maar nooit Véronique Sanson? Waarom wel Lenny Kravitz maar nooit Jack White? Waarom wel Oasis maar nooit Blur? Waarom wel Mozart maar nooit Haydn?
Waarom?
Smaak! Dat onverklaarbare kruispunt in onze bovenkamer. Iedereen zijn eigen afslag. De Goddelijke Spreidingswet maakt dat er duizend bloemen bloeien.
Ik zou professor Scherder graag de volgende vraag willen stellen: Hoe kan het dat mijn zeer verstandige, humorvolle, mooie, smaakvolle vrouw, met wie ik alles deel, van de Counting Crowes houdt? En zij niet alleen. Professor Scherder, beste Erik; Welke hersencortex mag ik dagen?

Mijn vader was gek op Erroll Garner. Jazz-pianist. En een goeie, zeker. Maar we werden we het nooit helemaal eens. Ik zet Erroll op vijf. Maar ik blijf hem draaien, natuurlijk. Misty, ik zie mijn vader ondertussen zijn pijpje stoppen en met zachte ogen naar mij kijken.

De 5 beste jazz-pianisten

1. Keith Jarret (1945)

Leeft nog. Kan door een verlamming nog maar met één hand spelen. Doet dat alleen nog en famille. Kreunt wel luidruchtig door al zijn live-opnames heen, maar soit. The best. Niet alleen door zijn grote wereldhit, The Köln Concert, dat kreeg in 1975 misschien zelfs iets teveel applaus. Maar vooral door zijn ongeëvenaarde lyriek. Luister naar I loves you Porgy. Vrede op aarde.

2. Oscar Peterson (1925-2007)

Ik zag hem ooit uit een taxi getild worden bij het North Sea Jazz Festival, toen nog in Den Haag. Jaren tachtig. Ik schrok me een hoedje. Alles veel te zwaar, behalve later op de middag zijn touché. Solo, trio, en met het hele jazz-soepie. Iedereen wilde met Oscar de dansvloer op. Dit is zijn mooiste dans; met de zuchtende sax van ome Ben Webster.

3. Thelonious Monk (1917-1982)

Rare Monk. Hoedje op. Maakte rondedansjes rond zijn pianokruk. Speelde hoekig, op z’n Monks. Zoete deuntjes liet hij aan anderen over. Totaal eigen planeet. Een van de grootste jazz-componisten. ‘Round Midnight is van hem. Veel beter is het niet geworden.

4. Art Tatum (1909-1956)

Technisch de beste. Dan ben je natuurlijk al over de helft. En half blind ook nog. Een barok-schilder. Als er een krulletje bij kon, liet hij de kans niet voorbijgaan. Fenomenale zwier. Neem nou dat deuntje Tea for Two.

5. Erroll Garner (1921-1977)

De soundtrack van mijn jeugd. Componeerde het wonderschone Misty. Nummers van onze vaders & moeders dragen we een leven met ons mee. Heb ik mazzel met Erroll Garner en Charles Aznavour.

Fijne dag!

Matthijs van Nieuwkerk

Delen

Fijne dag!

Matthijs van Nieuwkerk

Grayson Perry vierde tijdens de corona-crisis in Engeland grote tv-successen met zijn Grayson’s Art Club, een razendsnel impromptu op de lockdown. Het idee was heel eenvoudig: Perry gaf vanuit zijn atelier masterclasses, bij voorbeeld portret-schilderen. En besprak in dat programma ook de huisvlijt die kijkers hem stuurden op de vraag: teken je huisgenoot. Kunst als troost. Een miljoen kijkers per aflevering.
En nu lees ik Mannen. Inzet: de man moet op de schop. Ik citeer: “Je hoeft je ogen maar open te doen en je ziet dat de man iets afschuwelijks doet. Verkrachters, criminelen, corrupte politici, moordenaars, belastingontduikers, saaie tafelgasten hebben vaak de neiging om…nou ja mannen te zijn.” De ouderwetse aap, jagend naar status en seks moet begraven worden. En als ik Perry vrij mag vertalen: die kuil moet de man zelf graven. Als-ie tenminste ballen heeft. Wie durft het Minsterie van Mannelijkheid, zoals Perry het noemt, de rug toe te keren? Grayson Perry for Queen, het zal vast ergens in een Engelse binnenstad op een muur zijn gekalkt. In de kleurigste letters hoop ik.

De 3 kleurrijkste moderne Engelsmannen

1. Grayson Perry (1960)

Veel mensen schijnen Grayson Perry niet eens te kennen en dat is eigenlijk niet goed te begrijpen. Ik wil maar zeggen: als ik iets van hem lees of zie, denk ik aan Kees de Jongen. Sadder and wiser is Perry misschien, maar niet veel. Allebei lieve dromers. Je haalt ze er zo uit.

2. David Hockney (1937)

Volgens velen de grootste nog levende schilder. Kleur is zijn wapen. Zijn beroemde Yorkshire-landschappen exploderen bijna van de felle groene, oranje en paarse streken. Alles behalve realistisch. Eigenlijk zoals een kind zou schilderen. Lekker kleuren. En de hele kleurdoos gebruiken. Zoals Hockney zelf zegt: ‘Mensen kijken niet goed, kleur dwingt ze dat wel te doen.’

3. Paul Smith (1946)

Sir Paul. De vrolijkste kleermaker op aard. En de kleurigste. Paul stapt zelden met zijn verkeerde been uit bed. En loopt graag aan de sunny side of the street. Precies de man die we nu nodig hebben. Koop een zomerhoedje van hem.

Fijn weekend!

Volgende week neem ik een time-out. Ik ben dan druk met de voorbereidingen voor de voorstelling de ‘Best of Sven & Matthijs.’ Even mijn koppie erbij houden. Tot over een week dus! En trouwens, fijn dat de club nieuwsgierigen steeds groter wordt. Merci!

Matthijs van Nieuwkerk

Delen

De 3 mooiste liedjes van Joost Prinsen.

1. Frekie (tekst: Willem Wilmink, muziek: Harry Bannink)

Uit De Stratemakeropzeeshow. Het was Sinterklaasavond 1974 toen we het Joost hoorden zingen. Veel betere kindertelevisie is er niet gemaakt. In het liedje zitten woorden die Willem Wilmink denk ik nu niet meer zou opschrijven; ‘mongool’ en ‘imbiciele jongen’. Toen heel gewoon, nu kiezen we onze woorden anders.

2. Pieleman (tekst: Hans Dorrestijn, muziek Harry Bannink)

Een lekker stout liedje uit 1979. Pieleman, pieleman, trek er maar eens lekker aan. Alles aan dit clipje is ijzersterk. Ook de naam van de pianist en de zanger.

3. Oorlog (tekst: Willem Wilmink, muziek Harry Bannink)

Uit de J.J. De Bom voorheen De Kindervriend. 1980. "t Was oorlog, we zaten gewoon in de klas. Je was bang voor een vak waar je slecht in was. Je was bang voor een beurt, zo ineens voor het bord. Niet bang voor de oorlog, maar voor je rapport.” Wat een dichter is Willem Wilmink toch.

Fijne dag!

Matthijs van Nieuwkerk

Delen

Jimmy en Stephen zijn anti-Trump. Deze aversie is niet minder dan een komieke goudmijn. En er is altijd wat; een oorlog, onwillige ministers, Epstein-files, ICE in de straten en ander ongemak. Stephen en Jimmy hebben het dan ook nergens anders over. Niet onbelangrijk, Trump kan er niet om lachen. Stephen Colbert moet dit bekopen met een laatste uitzending op 21 mei a.s. Finito. Basta. Byebye. Zender CBS noemde het een financiële beslissing; dat was meteen de beste grap van de avond. Alleen al het vermoeden van Trumps toorn doet bange directiekamers schudden. Kimmel was door zijn zender ABC zelfs al een keer naar huis gestuurd. Omdat hij niet wenselijk had gereageerd na de moord op de conservatieve activist Charlie Kirk. Het land liep te hoop, freedom of speech etc. Jimmy mocht terug. De druk werd te groot. Vooruit dan maar. Gekruid sfeertje.

Over naar de de Best Of. Wie is de beste? Dat was heel lang Stephen Colbert. Hij staat ietsjes lichter op de voeten; float like a butterfly, sting like a bee. Bijzaak; hij kan zijn wenkbrauwen als rupsen over zijn voorhoofd laten lopen. Apart. Colbert blijft een nar. Jimmy Kimmel is serieuzer. En juist daarmee wint hij het de laatste maanden. Hij staat er misschien een beetje zoutzakkerig bij, maar hij draagt het woeden der gehele wereld op zijn schouders. Dat zie je. Het is Jimmy meer ernst dan Stephen en dat maakt zijn grappen beter, scherper en persoonlijker. Good old David Letterman noemde Kimmel; ‘the leader of the resistance.’
En als je nu denkt, waarom wordt de populaire late-night talkshowhost Jimmy Fallon niet genoemd? Vedergewicht Fallon is er voor zon- en feestdagen, en daar zijn er de laatste tijd nu eenmaal minder van.

Top 2 Late-Night Talkshows in Amerika

1. Jimmy Kimmel Live! (9 maart 2026)

Handjes in de zakken. Good old David Letterman noemde Jimmy Kimmel; ‘the leader of the resistance.’

2. The Late Show with Stephen Colbert. (9 maart 2026)

Stephen Colbert danst met twee koksnoten. Het spel met de camera is virtuoos. En altijd een knipoog naar de huisband.

Fijne dag!

Matthijs van Nieuwkerk

Delen

Een souveniertje uit die tijd; samen met Karpov op de achterbank van een taxi, 1983. Ik reed mee van Brussel naar Amsterdam. Ik weet nog: we maakten een tussenstop in een de asgrauwe buitenwijken van Brussel. Voor een postzegelzaakje. Karpov had er een zeldzame postzegel besteld. Toen Karpov de auto uit was, vroeg de chauffeur wie deze snuiter was. Ik zei dat het de wereldkampioen schaken was. De chauffeur draaide zich om. Viesser? Nee niet Fischer. De man tikte met zijn vinger op zijn voorhoofd. Gekke lui, die schakers. Een van de saaiere van al die gekke lui kwam inmiddels het zaakje alweer uit. Terug op de achterbank streelde Karpov zijn nieuwe zegel als een pasgeboren baby. Ik vroeg hem naar de eindbestemming: een kluis in Moskou.

Abonneer nu

De 3 beste schaakboeken

1. Walter Tevis: The Queen’s Gambit, 1983

Het boek is zelfs beter dan de bejubelde Netflix-serie. Walter Tevis kreeg in 2020 de hele wereld aan het schaken. Hij heeft het alleen zelf niet meegemaakt. Arme Walter. Hij overleed in 1984. Een jaar daarvoor had hij The Queen’s Gambit geschreven. Het is het sprookje van de jonge vrouw Beth Harmon die uiteindelijk de Russische wereldkampioen verslaat. Tevis schreef in het nawoord: ‘Het superieure schaakspel van grootmeesters als Robert Fischer, Boris Spasski en Anatoli Karpov is jarenlang een bron van genot geweest voor spelers als ik.’ Het was zijn dank-je -wel-voor-alles.

2. Stefan Zweig: Schachnovelle, 1942

Laatste werk van de grote Oostenrijkse schrijver. Op de boot van New York naar Buenos Aires neemt de wereldkampioen schaken, Mirko Czentovic, het op tegen een aantal passagiers. Hij verslaat ze zonder problemen, totdat Dr. B. zich in het spel mengt. Waarom schaakt Dr. B. zo goed? IJzersterk kort verhaal. Vaak verfilmd.

3. Max Euwe en Albert Loon: Oom Jan leert zijn neefje schaken, 1935

Ook een schaaksprookje. In het jaar dat Max Euwe wereldkampioen werd, gaf hij de kinderen met dit boekje schaakles. Wie heeft er niet van Oom Jan geleerd hoe de stukken op het bord moeten staan? Negentig jaar later nog steeds verkrijgbaar. Oom Jan zegt tegen zijn zus, de moeder van zijn neefje: “Wie goed kan schaken, leert ook goed denken.” Ouderwets gezellig.

Fijne Dag!

Matthijs van Nieuwkerk

Delen

Het is lente, alles is lichter, de uren dartelen door de dag. De balkondeuren staan open en Lee Hazlewood schalt door het huis. Lee hoort bij de lente als Milaan-San Remo, de krokussen, de eerste rosé en een jas-wissel aan de kapstok.
Maar Lee dus. Hij zingt ons alle lentes door. In de zomer zwaait hij af. Seizoensarbeid. Ach, had ik maar de stem van Lee Hazlewood. Zo begon mijn liefde. Hebzucht. Ik heb zijn stem niet. Daar kunnen we kort over zijn. Eeuwig jammer. Ik zou van de wind leven. Reizend langs ‘s Heeren wegen. En heel af en toe zou ik mijn mond open doen. En de mensen zouden soep en brood voor me neerzetten als ik, alsjeblieft, nog één keer iets zou willen zeggen.

Zo’n stem mag je niet voor jezelf houden. Dat wist Lee ook wel. Het was niet minder dan zijn culturele dienstplicht dit godsgeschenk met ons te delen. Lee ging zingen. Jaren zestig. Hij werd er wat bekender mee, maar ik beschouw hem toch als een van de meest onderschatte zangers in de popmuziek. Toevallig noemde Nick Cave laatst zijn naam in een interview, wie weet beleeft Lage Lee nog eens een renaissance. Maar laten we nergens op rekenen.

Terug naar de jaren zestig. Lee Hazlewood zocht een sopraan naast zijn eigen wall-of-low. Goed gezien. Nancy Sinatra werd zijn muze. Nancy, dochter van vader Frank. Ook een verhaal trouwens: Frank Sinatra die de pech had te overlijden tijdens de allerlaatste aflevering van Seinfeld, 14 mei 1998. Weet u het nog? Er keken die avond 76 miljoen Amerikanen naar de tv. Het was stil op straat. Wat goed uitkwam, want zo kon de ambulance met de doodzieke zanger in een noodgang door Los Angeles scheuren. Het mocht niet baten. Nancy woonde in de buurt, maar heeft haar vaders hand bij zijn entree in Het Eeuwige Las Vegas niet kunnen vasthouden. Zij zat Seinfeld te kijken en had de telefoon eruit getrokken. Ze wilde niet gestoord worden. Seinfeld draagt de nog immer treurende Nancy als een van zijn merkwaardigste onderscheidingen.
Nancy leeft nog, zij is nu 85 jaar. Lee overleed in 2007, hij werd 78 jaar.
Het is lente, we draaien Lee Hazlewood & Nancy Sinatra.

De 3 beste duetten van Lee Hazlewood & Nancy Sinatra:

1. You’ve lost that loving feeling (1968)

Schrijver en producer Phil Spectors Wall of Sound meets Lee Hazelwoods Wall of Low. De oer-uitvoering is van The Righteous Brothers, maar verder verslaan Lee & Nancy iedereen. Dus ook Tom Jones, Dionne Warwick, Hall & Oates, Cilla Black, Elvis Presley, Neil Diamond, KC and The Sunshine Band en nog zeker vijftig anderen.

2. Summer Wine (1968)

Country-pop van de bovenste plank. Een korte film. We kennen de stadjes. Cowboy wordt door een mysterieuze vrouw verleid. Glas wijn erbij. De volgende ochtend is-ie al zijn spullen kwijt. Dat werk.

3. Some Velvet Morning (1967)

Psychedelica in het Wilde Westen. Wonderschoon duet. De Griekse godin Phaedra komt ook voorbij. Dan weet je het meestal wel. Vaag maar graag.

Fijne lente!

Matthijs van Nieuwkerk

Delen

Afijn, Claude in da house. In stelde me netjes aan hem voor en, nieuwsgierig naar wat mijn twintig euro waard was, vroeg ik Claude of hij al mijn substackjes zou willen lezen en of hij daarna een onderwerp voor morgen (vandaag) zou kunnen bedenken.

Dit schreef mijn nieuwe vriend Claude terug, ik heb er niets aan veranderd. Ik zeg er bij dat ik weet dat Claude, net als zijn vriendjes, een enorme pleaser is - oppassen geblazen! - maar het kon de pret & opwinding nauwelijks drukken. Tot slot, ik heb nog nooit van de fotograaf Eugène Atget gehoord.

Claude: “Oke, ik heb me ondergedompeld. Wat een feest trouwens. Die Substack van je. Ik zie het patroon: een persoonlijk haakje - iets dat je meemaakt, leest, koopt, of je te binnen schiet - dat uitmondt in een heel particulier top-3 lijstje. Altijd met schwung, altijd met een anekdote die de lezer aan de hand neemt. Hier mijn idee voor morgen: ’Elke Fotograaf verdient een beschermengel’
Ik ga door met citeren van Claude:
“Haakje is de Eugène Atget-tentoonstelling die nu in New York hangt (ICP, tot mei). Atget documenteerde dertig jaar lang het oude Parijs, maar stierf in 1927 in volstrekte anonimiteit. Zonder Berencie Abbott, die zijn nalatenschap redde en promootte, was zijn werk verloren gegaan. Dit is een perfect haakje voor: Top 3 kunstenaars die pas beroemd werden dankzij iemand anders.”

Abonneer nu

Hieronder staat dus de Top 3 van Claude, ik heb er niets aan veranderd.

Top 3 van kunstenaars die pas beroemd werden dankzij iemand anders:

1. Eugène Atget, gered door Berenice Abbott

Atget fotografeerde dertig jaar lang het oude Parijs. In de ochtendstond als er niemand op straat was. In 1926 ontmoette hij de Amerikaanse fotografe Berenice Abbot. Zij kocht een paar afdrukken van zijn foto’s. Kort daarna stierf Atget. Zonder veel roem. Abott kocht Atgets nalatenschap, ruim duizend glasnegatieven en achtduizend afdrukken en begon zijn werk te promoten. Zonder uitzicht op financieel gewin. Zij was decennialang Atgets stem. In 1968 droeg zij de collectie over aan het Museum of Modern Art in New York. Nu is zijn werk dus te zien in het International Center of Photography in New York. Zonder Bernice Abbott was Atget vrijwel zeker vergeten.

2. Franz Kafka, gered door Max Brod

Kafka stierf in 1924 aan tuberculose, eenenveertig jaar. Hij had een handvol verhalen gepubliceerd. Het Proces bestond alleen als manuscript. In een briefje aan zijn vriend Max Brod was Kafka glashelder geweest: al zijn ongepubliceerde verhalen moesten worden verbrand. Ongelezen. Brod weigerde. Brod publiceerde Het Proces in 1925, Het Slot in 1926 en Amerika in 1927. Zonder Brod had de twintigste-eeuwse literatuur er anders uitgezien. Omdat één man nee zei tegen de laatste wens van zijn vriend.

3. Vincent van Gogh, gered door Jo van Gogh-Bonger

Iedereen kent het verhaal van Theo en Vincent van Gogh. Theo was Vincents broer, steun en toeverlaat, zijn financier, zijn anker. Maar Theo overleed zes maanden na Vincent, drieëndertig jaar oud. Zo kon het gebeuren dat niet Theo, maar zijn weduwe Jo van Gogh-Bonger de beschermengel van Vincent werd. Zij bleef achter met een baby en vierhonderd schilderijen. Theo had haar twee opdrachten meegegeven: hun zoon opvoeden en zorgen dat Vincents werk gezien en gewaardeerd zou worden. Vincent is gezien, dankzij Jo.

Het is een mirakel. Maar morgen doe ik het weer lekker zelf.

Fijne dag!

Matthijs van Nieuwkerk

Delen

Er is voor veel thuiskoks een leven voor en een leven na Jamie Oliver. In het leven voor The Naked Chef zaten wij, kookboekfanaten, onze ogen te bederven in het vuistdikke evangelie van Giuliano Bugialli, The Fine Art of Italian Cooking. Kleine lettertjes, geen foto’s. Het waren sowieso onzekere jaren.

Ik geef een voorbeeld. De bouillabaisse. Julia Child begon met het fruiten van uien, prei en knoflook in olijfolie, legde daarna alle vis en schaaldieren erbij en liet dit garen. Elizabeth David begon juist niet met fruiten, maar drapeerde alle uien, prei en tomaten bovenop de stevigste vis en deed het vuur pas aan als er een visbouillon over werd gegoten. En Bugialli dreef de zaak helemaal op de spits door alle vissoorten een verschillende kooktijd te geven, een enorme culinaire administratie; altijd te beginnen met de inktvis. “En alstublieft, gebruik nooit zalm of makreel, die hebben een overheersende smaak.”
Tot uw dienst.
Smakelijke borden daar niet van, maar het waren weekenden waarin we bibberend examen deden. En toen was daar The Naked Chef! Ons culinaire Woodstock. Free at last. Love & Peace. De keuken was geen gietijzeren battleground meer, maar een groot groen grasveld waar lachend en dansend zout in pannen werd gestrooid. Puur op gevoel. Dankzij deze Londense vrijbuiter.

Top 3 invloedrijkste koks van deze eeuw

1. Jamie Oliver

Vader aller thuiskoks. Uitvinder van onder andere de ‘Sexy Salad.’ Vijgen, parmaham en mozzarella.

2. Yotam Ottolenghi

Filosoof. Voor velen een guru. Bracht het midden-oosten naar ons bord. En gezond bovendien. Groente-koning. En dadels! Tikkie complex wel die recepten. Niet opgeven. En altijd zorgen dat je baharat en ras el hanout in huis hebt. Opent dit jaar in Amsterdam zijn eerste restaurant in Nederland. Heel gek, zijn restaurants in Londen vallen altijd een beetje tegen.

3. Samin Nosrat

Grote hit: haar boek Zout, vet, zuur, hitte. Zij verspreidde haar ideeën ook via de Netflix-serie Salt Fat Acid Heat en schreef lange tijd een geweldige column in de New York Times Magazine. Samin leerde ons het recept even opzij te leggen en zelf te proeven, om daarna te beslissen of er nog een snufje zout, vet, zuur of hitte gewenst is. Moeder aller thuiskoks.

Fijne dag!

Matthijs van Nieuwkerk

Delen

Ik heb me voorgenomen zo af en toe vrienden en bekenden te vragen om hun schuilplaatsen met ons te delen. In tijden van grote en kleine sores. Vandaag is dat Paul de Leeuw. Zanger, theatermaker, podcaster en een van onze beste televisie-makers.

1. Uitzicht op Marcus Gravy Park, New York

Harlem, New York. 5th Avenue. Het park dat iedere zomerdag vol zit met BBQ-ende Harlemmers. Met hun opzwepende muziek. En de geur van geroosterd vlees en maïs. Historische grond ook, in 1969 vond in dit park het Black Woodstock Festival plaats. Zie de geweldige documentaire Summer of Soul.

2. Barbra Streisand

De zangeres die elke toon in goud verandert en daar, voor je gehoor, zo weinig voor hoeft te doen. Bij vlieg-turbulentie en tegenslag wordt ze opgezet. Zij zingt zelfs de komma’s en punten in de zin genadeloos mooi.

3. Het eitje kaviaar van Jonnie & Therese Boer

Het moment dat de kleine lepel naar de bodem gaat en je de grote perfecte hap neemt die ei, saus en kaviaar tot eenheid smeedt; kom maar op boze buitenwereld!

Thanks Paul!

Fijne dag!

Matthijs van Nieuwkerk

Delen

Ik zei dan ook direct ja! toen ik in 2016 door de NTR werd gevraagd om samen met Art Rooijakkers en Andrew Makkinga mee te werken aan de documentaire Elvis Lives. Ze wilden mij naar Tokyo sturen. Elvis liep daar nog over straat. Of zoiets. Elvis boeide mij minder dan gemiddeld, maar soit, eenmaal in Tokyo zou ik die jazz-caves kunnen bekijken. Zo gezegd, zo gedaan. Overdag liep ik achter een intens droeve Elvis-imitator aan, ‘s avonds stuurde ik een lift naar de zesenvijftigste verdieping van een wolkenkrabber om even later naast drie levensmoede Japanners in mijn whiskey te turen. Kleine bar. Acht krukken. Op de draaitafel Bill Evans. Geluk was binnen handbereik.

De 3 mooiste jazz-barretjes van Tokyo:

1. Jazz Bar Samurai

Een must see, al zie je op deze foto bitter weinig. Ik kon helaas geen betere vinden. De eigenaar staat er wel op. Dat is geen toeval. Voor hem was ik gewaarschuwd. De zaak heet niet helemaal voor niks Samurai. Vervaarlijke gast. Art Farmer blies.

2. Jazz Bar Posy

Dit is het dus. Krukje of zes. Een typische ‘kissa’, kleine jazzbar. Vrouwen zie je er niet en er is denk ik ook nog nooit iemand lachend op de foto gegaan. Toen ik de man achter de bar vroeg of hij het album Ah Um van Charles Mingus kende, hebben we een minuut of tien alleen maar het woord ‘ahum’ uitgewisseld, met vraag- en uitroeptekens. Lost in translation.

3. Jazz Inn Uncle Tom

Kijk even naar de platencollectie. Precies tien krukken ook. Geen daglicht. Is geen enkele behoefte aan. De glinstering in je glas is genoeg. Let op: wachten heeft geen zin, is ook niet de bedoeling. Dus als je eenmaal boven bent en je ziet dat alle tien krukken zijn bezet, rest de lift naar beneden. Minstens een verdiepinkje of vijftig.

Fijne dag!

Matthijs van Nieuwkerk

Delen

Ik heb als docu-debutant natuurlijk nauwelijks recht van spreken, maar de openings-beelden zie ik al voor mij: Jan loopt in zijn wapperende regenjas over het drukke Spui in Amsterdam. Niemand kijkt op of om. En dan zeg ik zoiets als:

“Dit is Jan Lenferink.
Hij maakte ooit een van de meest spraakmakende talkshows van ons land. RUR. Hij droeg daarbij altijd een streepjesoverhemd, strooide plagerig met Franse woordjes, dronk melk en was in mijn herinnering mateloos brutaal. Ik vond hem geweldig.
RUR was een afkorting voor Rechtstreeks uit Richter. En Richter was in tijd die een veel te drukke discotheek in de Reguliers-dwarsstraat in Amsterdam. Mooie Miss Brood stond er achter de bar. Herman er vaak voor.
Ik kwam er vaak. Woonde om de hoek. Studeerde Nederlands. Ook om de hoek.
Begin jaren tachtig.
Lang geleden allemaal.
Jan is nu 77 jaar.
Lang niks van gehoord. Ik vroeg me zelfs even af of hij nog wel leefde.
Maar dat doet hij gelukkig nog.
Ik heb hem gevraagd of ik een portret van hem mag maken. Over een leven in de langgerekte schaduw van een ooit legendarisch praatprogramma.”

Als herinnering aan een volkomen uniek oeuvre hieronder de drie beste afleveringen van RUR, althans van de uitzendingen die ik kon terugvinden. Scroll en kuier er maar een beetje doorheen. Sweet memories.

Driemaal Jan Lenferink & RUR (1983-1992)

1. Willem Ruis, Linda van Dijck en Marco Bakker

Let op de eerste minuten van Willem Ruis. Soeverein.

2. Dolf Brouwers, Josephine van Gasteren en Adelheid Roosen

Het ritsje van Dolf Brouwers staat open & ander ongemak. Volstrekt hilarische uitzending.

3. Bart Chabot, Viola Holt en Mario Been

Stuiterbal Bart Chabot citeert de Rotterdamse dichter C.B. Vaandrager: ‘Mijn naam is haas, ik weet van niks.’

Fijne dag!

Matthijs van Nieuwkerk

Delen